Haantjesgedrag in de klas; hoe ga je hier mee om?

Je staat voor de klas, probeert structuur aan te brengen en merkt dat één of meerdere leerlingen continu de aandacht naar zich toetrekken. Grapjes tussendoor, opmerkingen richting klasgenoten of het testen van jouw grenzen: haantjesgedrag in de klas komt veel voor en kan behoorlijk uitdagend zijn. Zeker als je net gestart bent als leerkracht.

Weet dat je hier niet alleen in staat. Veel (beginnend) leraren worstelen met dit gedrag. Bij Roler begeleiden we dagelijks leerkrachten die hier tegenaan lopen en helpen we je groeien in je rol voor de klas met praktische tips, coaching en ontwikkeling op maat.

Haantjesgedrag is gedrag waarbij een leerling nadrukkelijk de aandacht opeist en zichzelf profileert ten opzichte van de rest van de groep. Vaak gebeurt dit zichtbaar en luidruchtig, met als doel status, controle of erkenning te krijgen.

Kenmerken van haantjesgedrag kunnen zijn:

• Grappen maken of door de les heen praten
• Andere leerlingen uitdagen of corrigeren
• Grenzen opzoeken bij de leerkracht
• De leiding willen nemen in de groep

Oorzaken van haantjesgedrag:

• Onzekerheid of behoefte aan bevestiging
• Verveling of te weinig uitdaging
• Een sterke sociale positie binnen de groep
• Thuissituaties waarin aandacht schaars is

Belangrijk om te onthouden: achter haantjesgedrag zit vaak méér dan ‘lastig doen’. Dat inzicht helpt je om effectiever te reageren.

Er is geen one-size-fits-all aanpak. Wat werkt, hangt af van de leerling, de groepsdynamiek en jouw rol als leerkracht. Hieronder vind je praktische scenario’s die je direct kunt toepassen.

Scenario 1 – Benoem gedrag, niet de persoon

Reageert een leerling steeds met grapjes? Benoem dan rustig wat je ziet:
“Ik merk dat je vaak door de uitleg heen praat. Dat leidt de klas af.”
Door het gedrag te benoemen en niet de leerling zelf, voorkom je een machtsstrijd.

Scenario 2 – Geef gecontroleerde verantwoordelijkheid

Sommige leerlingen floreren als ze erkenning krijgen. Geef ze een taak, zoals het uitdelen van materialen of het samenvatten van de les. Zo benut je hun behoefte aan aandacht op een positieve manier.

Scenario 3 – Blijf consequent en voorspelbaar

Haantjesgedrag test vaak jouw grenzen. Door consequent te reageren en vast te houden aan afspraken, laat je zien waar je voor staat. Dat geeft rust in de groep — en bij jezelf.

Scenario 4 – Ga het gesprek aan buiten de klas

Plan een één-op-één gesprek. Vraag wat de leerling nodig heeft en leg uit wat het gedrag met jou en de klas doet. Dit vergroot wederzijds begrip en versterkt jullie relatie.

Haantjesgedrag kan veel met je doen. Je kunt twijfelen aan jezelf, moe worden van steeds corrigeren of het gevoel hebben dat je de controle verliest. Dat is normaal, zeker als startende leerkracht.

Belangrijk is dat je:

• Realistische verwachtingen hebt van jezelf
• Reflecteert op situaties, maar jezelf niet afrekent
• Hulp durft te vragen en ervaringen deelt

Veel startende leerkrachten herkennen deze uitdagingen. Daarom delen we ook praktische inzichten in ons blog met tips voor een startende leerkracht.

Loop je vast in het omgaan met gedrag in de klas? Of wil je sterker en zelfverzekerder worden in jouw rol? Roler is jouw loopbaan partner in het onderwijs. We helpen je niet alleen bij het vinden van een passende baan, maar ondersteunen je ook tijdens je ontwikkeling, van startende leerkracht tot ervaren onderwijsprofessional.

Neem contact op met Roler en ontdek hoe wij jou verder kunnen helpen in jouw onderwijscarrière.